Index librorum prohibitorum

Katolik Kilisesi, kendisine karşı matbaanın etkisiyle de yükselmekte olan popüler direnişi bastırmak adına, ilk kez 1515 yılındaki bir toplantıda bir yasak kitaplar listesi yapmayı prensip olarak kabul etmiş. Protestan Reformasyonu’na karşı oluşturulan ve Karşı Reformasyon olarak bilinen, Kilise’nin yeniden toparlanma çabalarının en önemli durağı olan Trent Konseyinde (1546-1562 yılları arasında sürmüş uzun soluklu bir toplantı) de bu prensip onaylanmış. İlk liste 1550’li yılların sonuna doğru Papa 4. Paul öncülüğünde hazırlanmış. Tam adı “Index auctorum et librorum prohibitorum” olan bu ilk liste, 1966 yılında Kilise bu uygulamadan vazgeçene kadar hazırlanan 42 listenin ilkidir. Bu listelerin amacı sansürcülere ve yayıncılara hangi kitapları resmi izin (Kilise’nin izni) olmadan basıp dağıtamayacaklarına dair yol göstermekti. Aşağıda çeşitli dönemlerde Index’te yer almış yazarların özet bir listesi mevcut. Zaman zaman aşırı kısıtlayıcı bir hal almış olan Index, örneğin, 1948’de 4000 eseri yasaklıyordu.

Kilise 1966’da Index’in güncellemesini durdurdu ve listenin yaptırımı kaldırıldı. Yine de Kilise inananlara listenin  sakınılması gereken, inanca ve ahlaka aykırı metinler hakkında iyi bir rehber olduğunu hatırlatmayı ihmal etmedi.

Aşağıda Index’e girme onuru kazanmış Fransızca yazan yazarlar var:

Rabelais (Bütün eserleri)
Montaigne (Essais)
Descartes (Méditations Métaphysiques et 6 autres livres, 1948 yılındaki Index’te)
La Fontaine (Contes et Nouvelles)
Pascal (Pensées)
Montesquieu (Lettres Persanes (İran Mektupları), 1948 yılındaki Index’te)
Voltaire (Lettres philosophiques; Histoire des croisades; Cantiques des Cantiques),
Jean-Jacques Rousseau (Du Contrat Social (Toplum Sözleşmesi); La Nouvelle Héloïse)
Denis Diderot (Bütün Eserleri, Encyclopédie (Ansiklopedi))
Helvétius (De l’Esprit; De l’homme, de ses facultés intellectuelles et de son éducation )
Casanova (Mémoires)
Marquis de Sade (Justine, Juliette)
Mme De Stael (Corinne ou l’Italie)
Stendhal (Le Rouge et le noir (Kırmızı ve Siyah), 1948 yılındaki Index’te),
Balzac (Bütün Eserleri)
Victor Hugo (Notre Dame de Paris; Les misérables (Sefiller), 1959 yılındaki Index’te)
Gustave Flaubert (Mme Bovary (Madam Bovary); Salammbô)
Alexandre Dumas (divers romans)
Emile Zola (Bütün eserleri)
Maeterlinck (Bütün eserleri)
Pierre Larousse (Grand Dictionnaire Universel),
Anatole France (1921 Nobel ödülü sahibi, Bütün eserleri, 1922’deki Index’te),
Andre Gide (Nobel ödülü sahibi, Bütün Eserleri, 1952’teki Index’te)
Jean Paul Sartre (Nobel odüllü edebiyatçı ve felsefeci – ödülü reddetmişti, Bütün Eserleri, 1959’daki Index’te).

Index’teki diğer bazı yazarlar:

A. Dumas (FR)
Alberto Morovia (IT)
Andrew Lang (ENG)
Baruch Spinoza
Benedetto Croce (IT)
Benedict Spinoza(NETH)
Bishop Berkeley
Blaise Pascal (FR)
Condillac
Condorcet
d’Alembert
Daniel Defoe
David Hume
d’Holbach
Edward Gibbon (ENG)
Emanuel Swedenborg (SW)
Emmanuel Kant
Erasmus
Ernest Renan (FR)
Eugene Sue (FR)
Francis Bacon (ENG)
G. D’Annunzio
Gabriele D’Annunzio (IT)
George Sand (FR)
H. Heine
Immanual Kant (GER)
John Calvin
John Locke
John Milton
John Stuart Mill (ENG)
Jonathan Swift
Joseph Addison (ENG)
La Mettrie
Laurence Sterne
Malebranche
Michel de Montaigne(FR)
Nicholas Machiavelli
Oliver Goldsmith (ENG)
Peter Abelard
Richard Steel (ENG)
Samuel Richardson (ENG)
Swedenborg
Thomas Hobbes (ENG)

Index’in yasakladığı filozofların, kendisine muhalif mensuplarının, bilim adamlarının, edebiyatçıların ve politikacıların listesine bakarak, modernitenin yarattığı fırtınaya direnmeye çalıştığını, kendi öğretisinin dokunulmazlığı baki kılmaya çalıştığını görmek mümkün. Hangi eserlerin yasaklandığı üzerine düşünerek, bu eserlerin hangi açılardan kiliseyi, geleneksel anlayışları, alışıldık olanı yıktıklarını anlamaya çalışabiliriz.

* Bu metin Paul Hallsall’ın düzenlemiş olduğu Modern History Sourcebook sitesinden derlenmiştir. Bir çok birincil kaynağı biraraya getiren site http://www.fordham.edu/halsall/mod/ adresinde.

Not: Bu konuyla ilgili NTVMSNBC’de yayınlanan yazıyı da okuyabilirsiniz.

One thought on “Index librorum prohibitorum

  1. çok teşekürler bölyle bir bilgiyi paylaştınız için. web siteleri genelde ingilizce veriyor bu tarz bilgileri.türkçe paylaşım için teşekkürler tekrar

Bir Cevap Yazın