İbn-i Sina ve Antik Yunan düşüncesi

Yandaki beyaz sakallı bilgin İbn-i Sina (980–1037), bir rönesans sanatçısı olan Filipino Lippi (1457–1504) tarafından resmedilmiş. İbn-i Sina, Avrupalı bilginler tarafından Avicenna olarak da bilinirdi. Latinceye yakın ayrı bir isim verilmesinin nedeni, İbn-i Sina’nın Antik Yunan düşüncesini ortaçağ sonrasına aktaran en önemli filozoflardan biri olması olsa gerek. Kendisi Aristo’nun felsefesinden etkilenen Sina, aynı şekilde meşhur Katolik düşünür Aziz Thomas Aquinas’ı etkilemiştir. Aquinas eserlerinde İbn-i Sina’ya 500’den fazla referans vermiştir. (1)

Bu küçük ayrıntılar, bize düşünce tarihinin alışverişlerle dolu olduğunu hatırlatır. “Avrupa” düşüncesi/felsefesi, birçok avrupa-merkezci (2) teorinin iddia ettiği gibi kendi başına, kendi içinde Antik Yunan-Roma-Ortaçağ-Modernite çizgisini izlememiştir. Rönesans filozoflarının “Orta”, Aydınlanma filozoflarının “Karanlık” olarak adlandırdığı dönemde İslam felsefesi kendinden önce gelen felsefelerle ve kendi içinde bir çok fikir mücadelesine tanık olmuştur. Bunun önemli bir dönemi Antik Yunan felsefesi ile uğraşarak geçmiştir. Hristiyanlığın yaygınlaşmasıyla Antik Yunan düşüncesi Avrupa coğrafyasında uykuya dalarken, neredeyse bütün Yunan filozoflarının eserleri Arapçaya çevrilip İslam aleminde tartışıldı. “Karanlık”ı atlatan Avrupa tekrar Yunan filozoflarını keşfederken, Arapça’dan Latince’ye çeviriler yapıldı. Bu yeniden keşif sürecinde İslam alimlerinin yorumları da önemli katkılar yapmıştır.

Elbette avrupa-merkezci düşünceyi eleştirirken, Avrupa modernleşmesinin felsefi boyutunu da sadece İslam alimlerinin çalışmalarına bağlamamak gerekiyor. Ne İslam alimleri antik Yunan filozoflarını “felsefe kendi içinde harika bir şeydir, bir gün bu Avrupalılara lazım olur” diyerek Arapçaya çevirdi, ne de Avrupa coğrafyasında bu yeniden keşif sürecini mümkün kılacak ve idame ettirecek toplumsal gelişmeler sağlanmasaydı, İslam alimlerinin katkısı ortaya çıkabilirdi.

(1) Encyclopedia of Islam and the Muslim World, New York: Thomson Gale, 2004.
(2) avrupa-merkezcilik: Bu kavram daha önce belirttiğim okumada tanıtılıyor. Ayrıca önümüzdeki haftalarda sık sık bu kavramdan bahsedeceğiz.

Bir Cevap Yazın